Antibiotica: altijd een kuur afmaken!

Antibiotica zijn onmisbaar in onze moderne samenleving. Deze groep medicijnen zijn één van de belangrijkste uitvindingen van de mens. Dankzij deze middelen kunnen we ziektes en infecties bestrijden die mensen eerder al snel fataal worden. Bovendien kunnen ze helpen om het lichaam te beschermen en herstel te bevorderen na een medische ingreep. Zónder antibiotica zou dit zeer risicovol zijn. Daarom is het oh zo belangrijk om antibiotica goed te gebruiken volgens het voorschrift van de dokter.

Het gebruik van antibiotica gaat verder terug dan de meeste mensen denken. Hoewel de medische wetenschap de ‘ontdekking’ van antibiotica doorgaans toeschrijft aan de Schotse bioloog Alexander Fleming, die in 1928 penicilline ontdekte, werden soortgelijke middelen ook al eeuwen eerder gebruikt. Zo werd in skeletten uit de periode 350 tot 550 jaar na Christus in Sudan een opmerkelijk hoge concentratie van tetracycline gevonden, een krachtig antibioticum. Vermoedelijk komt dit door fermentatie van drank met streptomyceten, een groep bacteriën die tetracycline produceert. Andere culturen gebruikten beschimmeld brood om infecties te behandelen. Beschimmeld brood, zo zal menig lezer weten, is ook de oorsprong van de al eerder genoemde ontdekking van penicilline: Alexander Fleming had per ongeluk deze schimmel laten groeien op een plaat met bacteriën, die vervolgens deze bacteriën doodde.

Geen wondermiddel

Lang niet iedereen begrijpt precies wat antibiotica zijn en hoe ze werken (of juist niet). Antibiotica zijn stoffen die bacteriën doden of de groei ervan remmen. Antibiotica werken niet tegen virussen, zoals het griepvirus. Er zijn veel verschillende soorten antibiotica, die heel breed of juist heel specifiek ingezet kunnen worden. Zo kan een arts bijvoorbeeld antibiotica voorschrijven die specifiek werkt op een blaasontsteking, maar de rest van het lichaam ongemoeid laat.

Een goede balans

In Nederland worden antibiotica relatief weinig voorgeschreven in vergelijking met andere landen. In België, Frankrijk en de Zuid-Europese landen worden antibiotica twee tot drie keer zo vaak voorgeschreven, aldus het RIVM. In Nederland zijn deze ook alleen op recept verkrijgbaar, terwijl deze in landen als Griekenland en Spanje vrij verkrijgbaar zijn. Hierdoor is er ook een risico dat mensen het gebruiken in situaties waar het niet toepasselijk is, zoals een verkoudheid.

Resistentie risicovol

Iedereen die een antibioticakuur krijgt voorgeschreven kent de strenge toon van de arts die volgt: u moet deze kuur geheel afmaken, tot en met de laatste pil. Ook al voelt u zich helemaal beter. Door de kuur geheel af te maken roei je de schadelijke bacteriën hopelijk geheel uit, waardoor ze niet zo snel terug kunnen komen. Bovendien voorkom je ook dat de resterende bacteriën antibiotica-resistent worden: ze hebben dan geleerd hoe ze zich moeten verdedigen tegen antibiotica, waardoor het medicijn niet meer werkt. De arts moet dan kijken of een ander middel hopelijk wél werkt.

Door de kuur volledig af te maken beschermt u ook andere mensen die een kwetsbare gezondheid hebben en mensen die bepaalde antibiotica niet kunnen verdragen.

In Nederland ligt de antibioticaresistentie nu gelukkig nog laag. Zo noemt het RIVM de multiresistentie van E.coli als voorbeeld. In Nederland is dit 2,1 procent. Ter vergelijking, in Griekenland waar antibiotica zonder recept verkrijgbaar zijn ligt dit op 13 procent. Dit komt ook deels door verschillen in surveillance- en zorgsystemen, zo relativeert het RIVM, maar juist ook ons Nederlandse beleid om terughoudend te zijn met antibiotica houdt de resistentie hier laag. Er zijn zeker ook punten van zorg, zo is de resistentie van bepaalde ziekteverwekkende bacteriën gestegen het afgelopen jaar. Met name bacteriën die urineweginfecties en huidinfecties veroorzaken, aldus het RIVM in november. Ook gebruiken ziekenhuizen tegenwoordig vaker zwaardere ‘laatste-redmiddel-antibiotica’.

Wereldwijde zorg

Hoewel de antibioticaresistentie in Nederland meevalt is er wereldwijd toch een toenemende zorg. Zo waarschuwde de Wereldgezondheidsraad (WHO) in oktober dat de resistentie tussen 2018 en 2023 met veertig procent toegenomen is bij gemonitorde pathogeen-antibioticacombinaties. De resistentie is nu naar schatting het hoogst in de Zuidoost-Aziatische en oostelijke mediterrane regio’s, waar één op drie gemelde infecties resistent was. Absoluut zorgwekkend dus.